Diervriendelijke tuinverlichting

Het zou zo een keurmerk kunnen zijn. Maar zo ver ik weet, is dat er (nog) niet. Tegenwoordig is tuinverlichting zuiniger dan ooit. Het is heel verleidelijk om veel lampen heel lang te laten branden. Zelfs energiezuinige LED-verlichting heeft een belangrijke kostenpost: onze dierbare natuur.

Wist je dat 70% van de zoogdieren ’s nachts actief is? Denk aan egels, vleermuizen en nachtvlinders. Verlichting verstoort hun ritme, leven en veiligheid behoorlijk.

Veiligheid voorop

Het is belangrijk dat je veilig van je deur naar de schuur of poort kunt komen. Daarbij is verlichting vaak onmisbaar. Ook kan inbraakpreventie een belangrijke noodzaak zijn om tuinverlichting te nemen. Maar heb je verder echt zoveel lampen nodig? Zet eens wat lampen uit en gebruik een mooie kaars of mobiele tafellamp op batterijen voor sfeerverlichting bij visite.

Helaas heeft tuinverlichting nog geen diervriendelijk keurmerk. Met deze tips kun je zelf rekening houden met de behoeften van dieren.

Het hoognodige

Er is veel lichtvervuiling en de aarde wordt elk jaar 2% lichter.

Tips om dieren te helpen:

• met een bewegingssensor gaan de lampen alleen aan wanneer er iemand is. Dit is voor dieren beter dan een schemerschakelaar, omdat de verlichting dan alsnog lang aan blijft.
• gebruik een tijdsschakelaar of zet de verlichting handmatig uit wanneer je naar binnen gaat.
• dim verlichting zoveel mogelijk;
• in een grote tuin kun je gebruik maken van verlichtingszones. De zone die ver van de woning ligt en alleen wordt gebruikt bij visite kan standaard uit blijven;
• doe de verlichting liever uit dan gebruik te maken van rood/amber licht. Als het echt niet anders kan, dan is amber licht beter dan wit/blauw licht.

Waar op letten bij aanschaf

Helaas zit er bij tuinverlichting nog geen diervriendelijk keurmerk. Je zult diervriendelijkheid zelf moeten uitzoeken en testen.

Een handig ezelsbruggetje is om bij verlichtingskeuze rekening te houden met BUG (= insect in het Engels). BUG staat namelijk voor:

• Geen Backlight: geen strooilicht naar achteren. Het helpt als de armatuur aan de achterzijde dicht is.
• Geen Uplight: licht omhoog. Grond inbouw spotjes zijn dus heel slecht voor dieren. Kies liever een lamp die naar beneden schijnt;
• Geen Glare: verblinding.

Ecologische tuinverlichting: waar beginnen?

Geef jezelf de tijd en heb plezier in het testproces. Zet eens enkele of alle lampen uit en kijk hoe het bevalt. Voor visite of een feestje op een warme zomeravond gebruik je tijdelijke verlichting, zoals een tuinkaars of namaak-kaars. Een (oude) staande kamerlamp met verlengsnoer of tafellamp op batterijen is een mooie aanvulling.

Zo kun je testen of je voldoende zicht hebt, of iets meer nodig hebt.

Alternatieven voor tuinverlichting

Zonder lamp kun je toch licht zien door contrast en reflectie toe. Ga je een tuinrenovatie doen, of een deel van je tuin opknappen, denk dan eens aan alternatieven.

Contrast

Een lichtgekleurde halfverharding, zoals grind in een lichte tint of schelpen, vormt een mooi contrast met een donkere border. Witte bloemen of lichtgekleurde bladeren bij een splitsing van je pad kunnen je de goede kant op leiden.

Op traptreden kun je met witte verf een streep plaatsen en witte stenen werken heel goed ter verduidelijking bij de rand van het pad.

Bomen met een lichte bast, zoals een berk (Betula), walnoot (Juglans regia), witte abeel (Populus alba) of Colchische pimpernoot (Staphylea colchica) helpen bij de oriëntatie in het donker. Pas contrast toe ver weg van kunstlicht, want dat vermindert juist het contrast.

Reflectoren

Reflectie is een geweldig alternatief voor de oprit. Sommige opritten zijn verlicht met talloze grondspots. Maar … licht dat naar boven schijnt is het meest schadelijk voor dieren. Als je paaltjes met reflectoren plaatst, verlichten de koplampen van de auto zelf de weg. Ook kun je losse reflectoren kopen die je aan iets bevestigt, zoals een muurtje.

Creatievere oplossingen kun je maken met reflectieverf. Je kunt namelijk glasbolletjes kopen die je in verf kunt gebruiken. Deze reflectieverf breng je vervolgens aan op de oprit of op de bast van een boom.

Let bij het toepassen van reflectoren op de hoogte en de sterkte van het gereflecteerde licht. Een autolamp is sterk en bevindt zich op de juiste hoogte, waardoor retroreflectoren goed werken. Retroreflectoren kaatsen het licht namelijk in dezelfde richting terug als waar het vandaan kwam.

Het reflecteren van een fietslamp is lastiger, omdat de lichtbron minder sterk is en zich te ver uit de lijn van ons oog bevindt.

Water is een prachtige natuurlijke reflector. Als je deze toepast met dit doel, zorg dan altijd wel dat er niet per ongeluk iemand in kan vallen.

Dit artikel is verschenen weekblad De Brug van 12 maart 2025

Conclusie: doe wat bij jou past

Kies je tuinverlichting bewust. Veiligheid (functionele verlichting) blijft belangrijk.

Bovendien: je hoeft niet alles in één keer te veranderen. Bewustwording is het begin en je kunt stapsgewijs de verlichting verbeteren. Pas zo min mogelijk en zo kort mogelijk verlichting toe. Let bij het aanschaffen van armaturen (lampen) op het BUG-ezelsbruggetje en overweeg eens een alternatief (contrast en reflectie).

Deze blog heb ik geschreven na een lezing van Siegrid Siderius van SiSi lichtontwerp uit Amsterdam. Zij gaf die lezing aan leden van de Wilde Weelde, zoals ik. Door Siegrid heb ik het licht gezien en deze kennis wil ik graag delen. Benut deze kans en help de dieren!

Let bij het aanschaffen van armaturen (lampen) op het BUG-ezelsbruggetje en overweeg eens een alternatief (contrast en reflectie).

Ik wens je een magische avondtuin vol leven toe!