Eetbare tuin

Een eetbare en toch mooie tuin? Dat valt heel goed te combineren! Wil je een eetbare siertuin of sierlijke moestuin, of juist iets daar tussenin? Alles is mogelijk. Zelfs een eetbare voortuin kan prachtig zijn.

Jardin potager

De Fransen noemen zo’n eetbare tuin een jardin potager. Dat klinkt veel chiquer dan moestuin. Bij een moestuin denkt men vaak aan rijen met dezelfde groenten en kale grond in de winter. Een eetbare tuin kan juist heel afwisselend, spannend en sierlijk zijn. Hoe je die indeelt, hangt helemaal van jouw wensen en de beschikbare ruimte af.

Eetbaar tuinontwerp

Een eetbare tuin is veel meer dan een paar moestuinbakken. Je kunt de hele tuin zo ontwerpen dat schoonheid en opbrengst samengaan. Denk aan een kruidentuin dicht bij de keuken, fruitbomen en bessenstruiken rond een terras en een zonnige plek voor een hoge kas of koude bak. Met een pompoenboog, een rek voor eetbare bonen of een druif tegen de gevel benut je ook de hoogte.

Heb je meer ruimte? Dan kun je een klassieke moestuin met wisselteeltvakken combineren met een fruittuin, notenbomen of bijzondere gewassen. Naast bekende groenten kun je bijvoorbeeld zonnebloempitten, mosterdzaad, boekweit, quinoa, emmer of spelt verbouwen. Zo kan een eetbare tuin bijdragen aan de wens om meer uit eigen tuin te eten.

Voedselbos

In feite bestaat een voedselbos uit verschillende lagen eetbare beplanting die langer dan één seizoen meegaat. Denk aan bomen en struiken met eetbare vruchten of noten, met daaronder kruiden en bodembedekkers. Die geven jaar na jaar oogst, in tegenstelling tot een bloemkool die na het oogsten niet terugkomt. Naast bekende fruitsoorten kun je bijvoorbeeld kiezen voor een zwarte appelbes, honingbes, vlier of Japanse wijnbes. Voedselbossen en permacultuur zijn nauw met elkaar verweven. Een interessant onderwerp om je in te verdiepen als je met een eetbare tuin aan de slag gaat.

Eetbare bomen en struiken

Een appel- of perenboom is prachtig, maar ook een hazelaar kan veel plezier én hazelnoten geven. De rode Zellernoot is bijvoorbeeld een hazelaar met opvallend donkerrood blad. Op een warme, beschutte plek kun je zelfs een kaki proberen, zoals ‘Nikita’s Gift’. Een walnoot wordt behoorlijk groot. Heb je daar geen ruimte voor, kies dan bijvoorbeeld een aalbes of een kruisbes. Er zijn mogelijkheden genoeg.

Let bij fruitstruiken ook op hun groeigedrag. Een gewone braam is een sterke groeier en kan zich behoorlijk uitbreiden. Een braamboos is vaak iets makkelijker te sturen, maar kan eveneens uitlopers vormen. Wil je toch graag bramen oogsten, kijk dan bijvoorbeeld eens naar de doornloze braam ‘Navaho’, die een lange oogstperiode heeft. Aalbessen en kruisbessen zijn doorgaans eenvoudiger in een gemengde border te verwerken. Met een goede plantenkeuze kun je jarenlang oogsten zonder ieder voorjaar opnieuw te hoeven zaaien.

Ook zijn er veel eetbare klimplanten, zoals de druif en hop. Van hop kun je ook thee zetten. Voor wie iets bijzonders zoekt, is er de schijnaugurk. Deze sierlijke klimplant bloeit opvallend en kan op een warme plek eetbare vruchten vormen. Zelfs in de kleinste tuin is meestal wel ruimte voor een aardbeiplantje. Leuk is ook de minder bekende bosaardbei. Aardbeien en bessen maken een tuin bovendien extra aantrekkelijk voor kinderen: ze kunnen er tijdens het buitenspelen direct van snoepen.

Eetbare planten in een kleine tuin

Heb je weinig ruimte? Combineer dan siertuin en moestuin. Ook tussen sierplanten zijn er verrassend veel mogelijkheden. Fruitbomen, zoals kersen, hebben vaak een uitbundige bloesem. Maar ook groenten mogen gezien worden. Het blad van snijbiet, palmkool (cavolo nero, een soort Italiaanse boerenkool), venkel en gewone biet is prachtig te combineren in een plantenborder.

In plaats van de veelgebruikte sierewt (Lathyrus) kun je een eetbare bonensoort laten klimmen. Kies je een mooie soort, dan krijg je vaak ook prachtige bloemen. Mijn favoriet is de Oost-Indische kers. Zowel het blad als de bloemen geven kleur en een pittige smaak aan een salade.

Een ecologische eetbare tuin

Een eetbare tuin kan niet alleen voedsel opleveren, maar ook onderdeel zijn van een natuurlijke kringloop. Groente- en tuinafval wordt compost, terwijl snoeihout een plek kan krijgen in een takkenril. Daarmee creëer je meteen schuil- en leefruimte voor allerlei tuindieren. Ook eetbare wilde bloemen, insectenhotels en andere natuurlijke elementen helpen om de biodiversiteit te vergroten.

Water verdient eveneens een plek in het ontwerp. Denk aan een natuurlijke vijver of poel, of aan een begroeide wadi waarin regenwater tijdelijk wordt opgevangen. Uit eigen ervaring weet ik dat rabarber het goed kan doen in een wadi. Rabarber is een vaste plant en komt dus ieder jaar terug. Kijk bij het kiezen van de plek wel naar de omstandigheden in jouw tuin: een wadi is soms tijdelijk nat, maar kan tussendoor ook droger zijn.

Voorbeeldtuinen

Vergroenster heeft al verschillende eetbare tuinen ontworpen. Kijk eens naar deze eetbare voortuin of naar dit project met een verborgen moestuin.

Zelf zaaien in je siertuin

Is je tuin net aangelegd? Dan is er het eerste jaar vaak nog veel ruimte tussen de vaste planten. Ze moeten immers nog groeien. Vul de lege plekken aan met eenjarige eetbare planten of plukbloemen. Zo geniet je ook in het eerste jaar al van een volle, kleurrijke border.

Zaai bijvoorbeeld palmkool en snijbiet voor hun decoratieve bladeren, of venkel en dille voor hun fijne loof. Tuinbonen hebben mooie bloemen en geven later natuurlijk ook een eetbare oogst. Tussen deze groenten passen kruiden zoals basilicum en peterselie, terwijl goudsbloemen voor extra kleur zorgen. Zo verandert een kale plek al snel in een aantrekkelijke én smakelijke border.

Wil je niet ieder jaar opnieuw zaaien? Maak dan ook ruimte voor meerjarige kruiden. Salie geeft prachtige paarse bloemen en oregano bloeit rijk met kleine bloemen die volop bestuivers aantrekken. Zo zijn deze kruiden waardevol in de keuken én in de tuin.

En wist je dat ook verschillende inheemse planten eetbaar zijn? Verdiep je voor het plukken en eten altijd goed in de soort en in de manier waarop je die veilig gebruikt.

Of je nu één aardbeiplant op je balkon zet of droomt van een complete jardin potager: iedere tuin kan iets eetbaars opleveren. Met een slim ontwerp ontstaat een tuin die mooi is om naar te kijken, aantrekkelijk is voor dieren en heerlijk is om uit te koken.